ICT om te verbinden
Elke school weet het: leerlingen groeien op met schermen, maar dat maakt ze nog niet digitaal vaardig. Een TikTok-filmpje monteren is iets anders dan begrijpen hoe een algoritme bepaalt wat je te zien krijgt. En weten hoe je googelt is wat anders dan kunnen beoordelen of wat je vindt ook klopt.
Digitale geletterdheid gaat over dat verschil. En vanaf 2027 is het geen vrije keuze meer — het wordt een verplicht onderdeel van het curriculum in het primair en voortgezet onderwijs.
Wat is digitale geletterdheid?
Digitale geletterdheid is het geheel van kennis, vaardigheden en houdingen waarmee iemand effectief, veilig en kritisch kan deelnemen aan de digitale samenleving. Niet alleen als gebruiker van technologie, maar ook als iemand die begrijpt hoe die technologie werkt en welke invloed ze heeft.
De Stichting Leerplan Ontwikkeling (SLO) werkte de definitie uit samen met vakdidactici en scholen, rondom drie hoofddomeinen: praktische kennis en vaardigheden, ontwerpen en maken, en deelnemen aan de gedigitaliseerde wereld. In de Nederlandse onderwijspraktijk wordt vaak ook de traditionele indeling in vier domeinen gebruikt.
De vier domeinen van digitale geletterdheid
ICT-basisvaardigheden
Dit domein gaat over het effectief omgaan met hardware, software en digitale infrastructuur. Leerlingen leren werken met apparaten en toepassingen, maar ook begrijpen hoe netwerken werken, wat de mogelijkheden en beperkingen van technologie zijn, en hoe ze verantwoord omgaan met data en privacy. Geen trucjes leren, maar inzicht opbouwen.
Informatievaardigheden
Zoeken, vinden, beoordelen en gebruiken van digitale informatie. In een wereld vol desinformatie, AI-gegenereerde content en algoritmische filterbubbels is dit misschien wel het meest urgente domein. Leerlingen die niet kunnen inschatten of een bron betrouwbaar is, zijn kwetsbaar. Zowel online als offline.
Mediawijsheid
Mediawijsheid is het bewust, kritisch en actief omgaan met media. Hoe werkt een aanbevelingsalgoritme? Wat doet sociale media met je zelfbeeld? Hoe herken je manipulatie? Leerlingen leren niet alleen mediagebruiker te zijn, maar ook mediabegrijper.
Computational thinking
Problemen systematisch analyseren en oplossen met behulp van digitale logica. Dat betekent niet per se programmeren, het gaat om patroonherkenning, abstractie en het doordenken van stap-voor-stap processen. Vaardigheden die ook buiten de ICT-les van pas komen.
Wat verandert er met de nieuwe kerndoelen?
In 2025 zijn de kerndoelen voor digitale geletterdheid definitief vastgesteld door het ministerie van OCW. Belangrijk nieuws voor scholen, want er verandert een aantal dingen:
Per 1 augustus 2027 zijn de kerndoelen officieel van kracht. Scholen hebben tot 2031 om de volledige implementatie te realiseren. AI-geletterdheid is als nieuw onderdeel toegevoegd. Leerlingen leren kunstmatige intelligentie begrijpen, gebruiken én kritisch bevragen. Er komt waarschijnlijk geen apart vak digitale geletterdheid. Integratie in bestaande vakken is de verwachte route, wat goede coördinatie vereist.
Dat stelt scholen voor concrete vragen: wie trekt dit intern? Hoe zorg je voor een doorlopende leerlijn van groep 1 tot eindexamen? En hoe zorg je dat docenten dit zelf ook aankunnen?
Waar scholen in de praktijk tegenaan lopen
Onderzoek van de Onderwijsinspectie laat zien dat basisscholen zich bewust zijn van hun rol op dit terrein en er ook actief mee bezig zijn, maar dat het vaak nog ontbreekt aan een schoolbrede visie en een gestructureerde aanpak. Dat is geen verwijt, het is een realiteit. Digitale geletterdheid is breed, verandert snel en vraagt om afstemming tussen schoolleiding, docenten en ICT-verantwoordelijken.
Herkenbare knelpunten zijn: docenten die zelf onzeker zijn over hun digitale vaardigheden, lesmateriaal dat versnipperd is over vakken zonder samenhang en schoolleiders die het urgentiegevoel wel voelen maar niet weten waar te beginnen.
Hoe KIEN hierin meedenkt
KIEN is geen softwareleverancier en ook geen consultancybureau. KIEN is een coöperatie.
Opgericht door scholen, voor scholen in Zuid-Holland. Dat betekent dat de 130 aangesloten schoollocaties mede-eigenaar zijn van de oplossingen die worden ontwikkeld. Geen standaardpakketten die van boven worden opgelegd, maar aanpakken die samen met het onderwijs zijn gebouwd.
Op het gebied van digitale geletterdheid biedt KIEN via KIEN Kennis ondersteuning op twee niveaus.
Voor leerlingen is er een aanbod van ICT-leskisten die direct inzetbaar zijn in de klas. Van programmeren en computational thinking tot mediawijsheid. De Cyber24 leskist helpt leerlingen bijvoorbeeld bewust worden van hun gedrag online en de consequenties ervan. Geen abstracte theorie, maar herkenbare situaties.
Voor docenten en schoolleiders biedt KIEN Kennis toegang tot een online leerplatform (KIEN Academy), fysieke workshops via het Experience Lab en inspiratiesessies via KIEN Talks. Zodat de mensen voor de klas zelf ook digitaal vaardig zijn en dat ook kunnen overbrengen.
Complete ICT-ontzorging binnen het onderwijs
Er zijn talrijke voordelen om je als school aan te sluiten bij KIEN. De drie belangrijkste zijn:
1) De diepte van de dienstverlening
Belangrijk, gezien de toenemende complexiteit van ICT.
2) De controle
Leden zijn eigenaar, dus betrokken bij elke keuze. en
3) Het inkoopvoordeel
Natuurlijk doordat wij gezamenlijk met elkaar optrekken.
Alleen ga je snel, samen kom je verder.
Kom met ons in contact
Ontdek meer over de voordelen van een lidmaatschap bij ons.
Veelgestelde vragen
Wat zijn de nieuwe kerndoelen voor digitale geletterdheid?
De kerndoelen zijn in 2025 definitief vastgesteld door het ministerie van OCW. Ze gelden voor primair, voortgezet en speciaal onderwijs en omvatten ook AI-geletterdheid. Scholen moeten de kerndoelen per 1 augustus 2027 invoeren; volledige implementatie wordt verwacht in 2031.
Komt er een apart vak digitale geletterdheid?
Waarschijnlijk niet. De verwachting is dat digitale geletterdheid wordt geïntegreerd in bestaande vakken. Dat vraagt om schoolbrede coördinatie zodat alle domeinen evenredig aan bod komen en niet alleen bij de ICT-coördinator belanden.
Wat is het verschil tussen digitale geletterdheid en mediawijsheid?
Mediawijsheid is één van de vier domeinen van digitale geletterdheid. Het richt zich op bewust en kritisch omgaan met media-inhoud. Digitale geletterdheid is het bredere begrip dat ook ICT-basisvaardigheden, informatievaardigheden en computational thinking omvat.
Wat is AI-geletterdheid?
AI-geletterdheid is per 2025 opgenomen in de nieuwe kerndoelen. Leerlingen leren begrijpen hoe kunstmatige intelligentie werkt, welke toepassingen er zijn en hoe ze er kritisch en verantwoord mee omgaan. Het gaat niet alleen over ChatGPT gebruiken, het gaat over snappen wat er achter de schermen gebeurt.
Hoe begin je als school met digitale geletterdheid?
Een goede start is weten waar je staat. Een nulmeting onder leerlingen én docenten geeft inzicht in het huidige niveau. Vervolgens helpt een schoolbrede visie om te bepalen welke domeinen prioriteit krijgen en hoe digitale geletterdheid een plek krijgt in het curriculum. Niet als extra taak, maar als gedeelde verantwoordelijkheid.
