AI-geletterdheid in het onderwijs
Meer dan 60% van de jongeren tot 25 jaar gebruikte in 2024 al een AI-tool. Niet voor de lol, maar als onderdeel van hoe ze leren, schrijven en informatie verwerken. Ondertussen worstelen veel scholen met een fundamentele vraag: weten onze leerlingen en docenten eigenlijk wat ze doen als ze AI gebruiken?
Dat is precies wat AI-geletterdheid gaat oplossen.
Wat is AI-geletterdheid?
AI-geletterdheid is het vermogen om kunstmatige intelligentie te begrijpen, te gebruiken en er kritisch op te reflecteren. Het gaat niet over programmeren of technische expertise. Het gaat over weten hoe AI werkt, welke keuzes er in een systeem zitten ingebakken, wanneer je het wel inzet en wanneer niet, en wat de ethische en juridische grenzen zijn.
Kennisnet omschrijft het als een samenspel van kennis, vaardigheden, attitudes en ethisch bewustzijn. Dat klinkt abstract, maar het is heel concreet: een leerling die ChatGPT gebruikt voor een werkstuk zonder te begrijpen hoe het model tot die uitkomst komt, is niet AI-geletterd. Een docent die een AI-tool inzet zonder te weten welke data erin gaan, ook niet.
Waarom is dit nu urgent voor scholen?
Twee deadlines die elke schoolleider en ICT-coördinator moet kennen.
Sinds februari 2025 verplicht de EU AI Act scholen om AI-geletterdheid structureel te borgen bij medewerkers. Niet als pilot, niet als vrijwillig professionaliseringstraject, maar als wettelijke verplichting. Wie AI-systemen inzet in de school, moet zorgen dat de mensen die ermee werken dat bewust en verantwoord doen.
Vanaf 2027 zijn de nieuwe kerndoelen voor digitale geletterdheid van kracht, inclusief AI-geletterdheid als expliciet onderdeel. Leerlingen leren dan niet alleen AI gebruiken, maar ook begrijpen hoe het werkt en welke invloed het heeft op henzelf en de samenleving.
Die twee lijnen komen samen op school. En de tijd om te beginnen is nu.
Wat moeten leerlingen kunnen?
De nieuwe kerndoelen gaan ervan uit dat leerlingen AI leren begrijpen, gebruiken en kritisch bevragen. Dat vertaalt zich in drie richtingen.
Begrijpen hoe AI werkt
Niet op codeniveau, maar conceptueel. Hoe leert een algoritme? Wat is een trainingsset? Waarom kan AI fouten maken of vooroordelen bevatten? Leerlingen die dit begrijpen, kunnen de output van AI-tools beoordelen in plaats van blind overnemen.
Verantwoord gebruiken
AI inzetten als hulpmiddel, met inzicht in de grenzen. Wat voer je wel en niet in? Wanneer is AI-ondersteuning handig en wanneer misleidend? Hoe herken je een AI-gegenereerde tekst of afbeelding?
Kritisch en ethisch reflecteren
Welke data worden gebruikt en door wie? Wat zijn de gevolgen van AI-beslissingen voor mensen? Hoe zit het met privacy, auteursrecht en transparantie? Dit domein raakt aan burgerschap en mediawijsheid tegelijk.
Wat moeten docenten kunnen?
AI-geletterdheid bij leerlingen begint bij docenten die zelf weten waar ze mee bezig zijn. Dat betekent niet dat elke leraar een AI-expert moet worden. Het betekent wel dat docenten kunnen uitleggen hoe een tool werkt die ze inzetten, bewuste keuzes maken over wanneer AI een rol krijgt in de les, en leerlingen kunnen begeleiden bij kritisch en verantwoord gebruik.
Het AILit-raamwerk en het Nederlandse AI-GO raamwerk van Npuls (2025) bieden hiervoor een gestructureerd kader, opgebouwd rond vier domeinen: omgaan met AI, creëren met AI, regie voeren over AI en AI-oplossingen ontwerpen. Nuttige vertrekpunten voor scholen die willen bepalen waar hun team nu staat.
Het verschil tussen digitale geletterdheid en AI-geletterdheid
AI-geletterdheid is geen apart vakgebied, het is een verdieping binnen digitale geletterdheid. Waar digitale geletterdheid gaat over ICT-basisvaardigheden, informatievaardigheden, mediawijsheid en computational thinking, voegt AI-geletterdheid een nieuwe laag toe: begrijpen hoe intelligente systemen redeneren, beslissen en leren.
Kennisnet adviseert nadrukkelijk om AI-geletterdheid niet als losstaand onderwerp te behandelen, maar te integreren in bestaande trajecten rond digitale geletterdheid en docentprofessionalisering. Dat is ook de aanpak die KIEN hanteert.
Hoe KIEN kan helpen
KIEN is een coöperatie van 130 schoollocaties in Zuid-Holland. Geen externe adviseur die een standaardpakket komt verkopen, maar een netwerk van scholen dat samen bepaalt wat werkt. Dat maakt het verschil als het gaat om AI-geletterdheid, want er is geen one-size-fits-all aanpak.
Via KIEN Kennis ondersteunen we scholen bij het opbouwen van AI-geletterdheid op twee niveaus. Voor docenten en schoolleiders biedt het online leerplatform KIEN Academy trainingen aan die aansluiten bij de dagelijkse onderwijspraktijk. Via het Experience Lab en KIEN Talks wisselen scholen ervaringen en inzichten uit over wat in de praktijk werkt. En voor leerlingen sluit het aanbod van ICT-leskisten direct aan op de domeinen van digitale en AI-geletterdheid.
Complete ICT-ontzorging binnen het onderwijs
Er zijn talrijke voordelen om je als school aan te sluiten bij KIEN. De drie belangrijkste zijn:
1) De diepte van de dienstverlening
Belangrijk, gezien de toenemende complexiteit van ICT.
2) De controle
Leden zijn eigenaar, dus betrokken bij elke keuze. en
3) Het inkoopvoordeel
Natuurlijk doordat wij gezamenlijk met elkaar optrekken.
Alleen ga je snel, samen kom je verder.
Kom met ons in contact
Ontdek meer over de voordelen van een lidmaatschap bij ons.
Veelgestelde vragen over AI-geletterdheid
Wat verplicht de EU AI Act scholen precies?
Artikel 4 van de EU AI Act verplicht organisaties die AI-systemen inzetten om te zorgen dat medewerkers een toereikend niveau van AI-geletterdheid hebben. Deze verplichting geldt sinds februari 2025. Wat toereikend is, hangt af van welke AI-systemen worden gebruikt en in welke rol. Een docent die een AI-chatbot inzet in de les heeft meer kennis nodig dan een medewerker die AI alleen indirect tegenkomt.
Is AI-geletterdheid hetzelfde als kunnen werken met ChatGPT?
Nee. ChatGPT gebruiken is een vaardigheid. AI-geletterdheid is begrijpen hoe zo’n systeem werkt, wat de beperkingen zijn, welke risico’s er aan kleven en hoe je er verantwoord mee omgaat. Het gaat om inzicht, niet om bediening.
Hoe weet je als school waar je staat op het gebied van AI-geletterdheid?
Een nulmeting is het vertrekpunt. Breng in kaart welke AI-systemen al worden gebruikt binnen de school, door wie en in welke context. Vervolgens kun je per rol bepalen welke kennis en vaardigheden nog ontbreken. Kennisnet en de Autoriteit Persoonsgegevens bieden hiervoor een stappenplan.
Moet AI-geletterdheid een apart vak worden?
Net als bij digitale geletterdheid breed is de verwachting dat AI-geletterdheid wordt geïntegreerd in bestaande vakken en professionaliseringstrajecten, niet als apart vak. Dat vraagt wel om schoolbrede coördinatie zodat het niet blijft hangen bij een paar enthousiaste docenten.
Waar kun je meer informatie vinden?
Meer informatie kun je vinden bij de digitale overheid.
