Pesten stopt niet na schooltijd
Het meeste online pesten gebeurt waar de school niet meekijkt. Het speelt in een groepsapp of tijdens het gamen, en een leraar ziet het zelden. Een leerling vertelt het soms pas na maanden. De gevolgen komen de volgende ochtend wel gewoon mee de klas in. Er hangt een nare sfeer, of iemand wil liever niet naar school. Scholen kunnen die berichten niet lezen. Wat ze wel kunnen doen is de omgeving inrichten waar ze zelf over gaan, en leerlingen leren wat ze online zien en doen.
Waarom online pesten lastiger te pakken is
Stel: twee leerlingen krijgen ruzie in de pauze. Om vier uur staat die ruzie in de groepsapp en ‘s avonds kijkt de halve klas mee. De leraar heeft nergens weet van. Stichting School & Veiligheid ziet dat patroon vaker. Een conflict houdt niet op als de bel gaat, het gaat dag en nacht door en loopt sneller uit de hand.
De Onderwijsinspectie schrijft in De Staat van het Onderwijs 2026 dat online en offline steeds meer door elkaar lopen. Scholen krijgen vaker met pesten en somberheid te maken, meldt het Nederlands Jeugdinstituut en er komen meer meldingen van fysiek geweld binnen. Soms zit daar een online aanleiding achter.
Het telefoonverbod in de klas helpt onder schooltijd, zegt het kabinet in antwoord op Kamervragen. Na school pakken leerlingen hun telefoon gewoon weer.
Als de beelden nep zijn
Een foto hoeft tegenwoordig niet meer echt te bestaan om iemand te kunnen schaden. Pointer (KRO-NCRV) onderzocht dat, en het onderzoek kwam in 2025 ter sprake in de Tweede Kamer. Bijna een kwart van de ondervraagde scholen, 24 procent, kende pesten met AI-beelden. Bij 10 procent gebeurde het meer dan vijf keer per jaar.
Juridisch ligt het helder, schrijft het kabinet in datzelfde antwoord. Wie zonder toestemming seksuele deepfakes maakt, openbaar maakt of in bezit heeft, overtreedt artikel 254ba van het Wetboek van Strafrecht. Zijn de afgebeelde personen minderjarig, dan gaat het om kinderpornografisch materiaal. Ook chanteren met nepnaaktbeelden is strafbaar.
Dat verandert hoe je als medewerker reageert. Krijg je zulke beelden onder ogen, dan stuur je ze niet door en bewaar je ze niet zelf, want ook het voorhanden hebben kan strafbaar zijn. Haal eerst de schoolleiding en het aanspreekpunt pesten erbij en bepaal samen hoe je bewijs veilig vastlegt. Slachtoffers kunnen terecht bij Helpwanted van Offlimits. Zij helpen om beelden offline te krijgen en denken mee over aangifte.
Wat je als school zelf in de hand hebt
Wat leerlingen in hun eigen apps doen, kun je als school niet beheren. Teams, school-e-mail en gedeelde documenten wel. Daar bepaal je zelf wie met wie mag chatten, hoe lang berichten blijven staan en waar een melding binnenkomt. Het zijn technische instellingen met een gevolg voor de veiligheid.
Zet ze daarom ook in het veiligheidsbeleid. Dat beleid is verplicht. Scholen hebben een zorgplicht: ze voeren veiligheidsbeleid, hebben een aanspreekpunt pesten en een antipestcoördinator en meten elk jaar hoe veilig leerlingen zich voelen. School & Veiligheid raadt aan om online gedrag daar vast in mee te nemen en heeft een stappenplan gemaakt voor online incidenten.
Let bij het veiligstellen van berichten ook op privacy. Een screenshot van een leerling is een persoonsgegeven, ook als je hem met de beste bedoelingen maakt. Hoe je daarmee omgaat, staat op onze pagina over de AVG in het onderwijs. Over het inrichten van chat en accounts lees je meer bij Microsoft 365 in het onderwijs.
Telefoons, apps en meldroutes
Begin bij de telefoon. In het primair onderwijs en het (voortgezet) speciaal onderwijs is telefoongebruik sinds schooljaar 2024-2025 niet meer toegestaan. Voor het voortgezet onderwijs geldt een landelijke afspraak over telefoons in de klas. Hoe dat er op jouw school uitziet, bepaal je zelf met leraren, leerlingen en ouders. Kennisnet heeft daarvoor de handreiking Schoolbeleid voor smartphones.
Op schoolapparaten en het schoolnetwerk bepaal je ook zelf welke apps en websites werken. Een leerling met mobiel internet kan zo’n blokkade omzeilen. Techniek werkt dus als aanvulling op afspraken en niet ervoor in de plaats.
Bij KIEN zien we dat veel van onze leden van het voortgezet onderwijs aan het begin van het schooljaar op de ouderavond over dit onderwerp praten. Ze leggen uit wat de school zelf regelt: geen smartphone in de klas en liever geen WhatsApp op de schoolcomputer. Daarbij vragen ze ouders ook om mee te helpen buiten school.
Kies ook zelf een kanaal voor de communicatie met leerlingen, ouders en collega’s. Privacy op School adviseert om WhatsApp niet voor schooldoeleinden te gebruiken. Communiceer bij voorkeur via de schoolaccounts, bijvoorbeeld in Teams, of via een aparte berichtenservice voor ouders.
Zorg tot slot dat een leerling weet waar hij een online incident kan melden en wie dat bericht ziet. Meestal is dat het aanspreekpunt pesten. Kijk ook of die route technisch klopt, met een meldadres dat echt bij die persoon uitkomt.
Leerling weerbaar maken
Instellingen lossen het niet op. Leerlingen moeten zelf snappen wat ze online zien en wat ze doorsturen. De nieuwe kerndoelen digitale geletterdheid gaan daar naar verwachting per 1 augustus 2027 over, meldt Rijksoverheid.nl. Scholen hebben tot 2031 om ze in te voeren en mogen eerder beginnen. Volgens het kabinet horen privacy, omgaan met anderen online en de risico’s van AI erin thuis.
Een les over deepfakes geef je alleen goed als je zelf weet hoe ze werken. Voor veel leraren is dat nieuw terrein. Wat mediawijsheid is en hoe je een leerlijn opbouwt, lees je op onze pagina over digitale geletterdheid. Over AI-beelden gaat AI-geletterdheid in het onderwijs.
Hoe KIEN meedenkt
KIEN is een coöperatie van en voor scholen in Zuid-Holland. Pedagogisch advies geven wij niet. Hoe je met pesten omgaat, is aan je eigen team en aan organisaties als School & Veiligheid. Bij de digitale kant denken we wel graag mee, bijvoorbeeld over hoe accounts en chat zijn ingesteld en wat er wordt bewaard.
Voor leerlingen is er de Cyber24 leskist van KIEN Kennis. Leerlingen ontdekken daarmee wat hun gedrag online teweegbrengt. Leraren en schoolleiders vinden aanbod bij de KIEN Academy, het Experience Lab en KIEN Talks.
Meedenken over de digitale kant van jullie veiligheidsbeleid kan. Neem contact op met KIEN.
Veelgestelde vragen over online pesten
Wat is online pesten?
Pesten via sociale media, berichtenapps of games. Denk aan beledigende berichten, geruchten, beelden die zonder toestemming worden gedeeld of een nepprofiel op andermans naam.
Wat moet een school volgens de wet regelen?
Scholen hebben een zorgplicht voor sociale veiligheid. Ze moeten veiligheidsbeleid voeren, een aanspreekpunt pesten en een antipestcoördinator hebben en elk jaar meten hoe veilig leerlingen zich voelen. De Onderwijsinspectie controleert dat.
Kun je WhatsApp op school verbieden?
Gedeeltelijk. Onder schooltijd bepaalt de school of leerlingen hun telefoon mogen gebruiken, en op schoolapparaten en het schoolnetwerk bepaalt de school welke apps werken. Wat leerlingen thuis in hun eigen groepen doen, kan een school niet verbieden. Volgens onderwijsvereniging Verus is de school in principe ook niet verantwoordelijk voor de inhoud van een appgroep die ze niet zelf heeft gemaakt. Wel kun je afspraken over online gedrag vastleggen in het beleid en het gesprek erover in de klas voeren.
Is pesten met AI-nepnaaktbeelden strafbaar?
Ja. Het zonder toestemming maken, verspreiden of voorhanden hebben van seksuele deepfakes valt onder artikel 254ba van het Wetboek van Strafrecht. Gaat het om minderjarigen, dan is het kinderpornografisch materiaal. Chantage met zulke beelden is ook strafbaar.
Waar kunnen leerlingen terecht?
Bij de Kindertelefoon, voor 8 tot 18 jaar, via 0800-0432. Dat is gratis en anoniem. Voor online grensoverschrijdend gedrag is er de hulplijn van Offlimits, met Helpwanted voor het verwijderen van beelden. Beide staan op Rijksoverheid.nl.
Wanneer is de Week tegen Pesten 2026?
Van 21 tot en met 25 september 2026. Stichting School & Veiligheid organiseert de week aan het begin van het schooljaar. Het thema is ‘Een plek voor iedereen! Toch?’
Complete ICT-ontzorging binnen het onderwijs
Er zijn talrijke voordelen om je als school aan te sluiten bij KIEN. De drie belangrijkste zijn:
1) De diepte van de dienstverlening
Belangrijk, gezien de toenemende complexiteit van ICT.
2) De controle
Leden zijn eigenaar, dus betrokken bij elke keuze.
3) Het inkoopvoordeel
Natuurlijk doordat wij gezamenlijk met elkaar optrekken.
Alleen ga je snel, samen kom je verder.
