Veel onderwijsinstellingen werken inmiddels met AI-tools, maar hebben weinig zicht op wat er met de ingevoerde gegevens gebeurt. SURF wil daar vanaf januari 2027 verandering in brengen met een eigen AI-infrastructuur voor het mbo, hbo en wo, zo meldt de organisatie op haar website. De voorziening bestaat uit twee onderdelen. De AI-hub vormt de technische basis, eduGenAI is de chatapplicatie waarmee studenten en medewerkers werken.
Instellingen houden daarin zelf de regie. Zij bepalen welke open en commerciële taalmodellen ze beschikbaar stellen en wie daar toegang toe krijgt. Via open standaarden kunnen ook bestaande applicaties op de AI-hub worden aangesloten. SURF zegt de voorziening te baseren op waarden als autonomie, transparantie, privacy en onafhankelijkheid.
Voor besturen die tot nu toe werkten met tools als ChatGPT of Copilot in standaardconfiguraties, is dat geen kleine stap. Bij die diensten bepaalt de leverancier grotendeels hoe de modellen werken en wat er met de invoer gebeurt. Ook als Microsoft en OpenAI gegevens van Europese klanten binnen Europa opslaan, blijven het Amerikaanse bedrijven die onder Amerikaanse wetgeving vallen. Onder de AVG roept dat vragen op over wie er uiteindelijk toegang kan krijgen tot studentdata en lesmateriaal. SURF werkt als samenwerkingsorganisatie voor het onderwijs- en onderzoeksveld en biedt met deze omgeving een alternatief waarin het onderwijs zelf aan het stuur zit. Mits instellingen ook intern hun gebruik goed regelen, wordt het juridische grijsgebied daarmee een stuk kleiner.
De keuze tussen open en commerciële modellen vraagt wel een afweging. Open modellen zijn transparanter in hun werking en kunnen worden aangepast aan de eigen context. Commerciële varianten presteren vaak sterker, maar brengen andere afhankelijkheden mee. Dat SURF beide opties aanbiedt, geeft besturen ruimte om een keuze te maken die past bij hun eigen situatie.
De vraag blijft hoeveel besturen die overstap daadwerkelijk zetten. Veel instellingen draaien al bestaande workflows op externe platforms, en migreren kost tijd, geld en interne overtuiging. Bovendien is dataprivacy voor veel besturen nog geen afdelingsoverstijgend thema. Het ligt bij de functionaris gegevensbescherming en kent verder weinig bestuurlijke urgentie. Of de SURF-omgeving die dynamiek doorbreekt, hangt minder af van de techniek dan van de vraag of grip op dataprivacy hoog genoeg op de agenda staat om er middelen voor vrij te maken.
Dit bericht sluit aan op de aankondiging van het kabinet dat er meer geïnvesteerd wordt in publieke AI-voorzieningen in het onderwijs.
