Scholen in Nederland nemen het heft in eigen handen met Neon (Nederlands Onderwijsinstituut), een coöperatieve schoolboekenuitgeverij. Met dit initiatief kunnen scholen goedkopere, duurzamere en flexibele leermiddelen ontwikkelen die echt aansluiten bij de behoeften van leraren en leerlingen.
Waarom een nieuwe schoolboekenuitgever?
Al jaren zijn de kosten en kwaliteit van schoolboeken onderwerp van discussie. Scholen hebben te maken met dure methodes, beperkte invloed op de inhoud en veel verspilling: bijna 70% van de boeken belandt jaarlijks in de prullenbak. Het merendeel van de markt is bovendien in handen van drie grote uitgevers, waardoor scholen weinig grip hebben op lesmateriaal.
Neon wil deze problemen aanpakken door scholen zelf de regie te geven over de inhoud en vorm van hun leermiddelen, tegen aanzienlijk lagere kosten.
Wat is Neon?
Neon is een niet-commerciële schoolboekenuitgeverij die samen met scholen lesmateriaal ontwikkelt. Het geld dat scholen bijdragen, wordt volledig besteed aan het maken van hoogwaardige boeken. Belangrijke kenmerken:
-
Eigen regie voor scholen: leraren kunnen materiaal aanpassen, hoofdstukken herschikken en eigen opdrachten toevoegen.
-
Digitale basis: standaardboeken zijn digitaal beschikbaar, waardoor updates makkelijk zijn en materiaal flexibel gecombineerd kan worden.
-
Betaalbaar: jaarlijkse kosten dalen van circa 340 euro per leerling naar 20–30 euro.
-
Duurzaam: herbruikbare boeken met harde kaft en digitale beschikbaarheid verminderen verspilling.
Volgens Neon-directeur Marten Blankesteijn, die eerder bij een grote uitgever werkte, biedt dit initiatief scholen de mogelijkheid om zelf actief mee te werken aan lesmateriaal dat beter aansluit bij hun klas.
Enthousiasme uit de sector
Het initiatief wordt positief ontvangen door scholen en bestuurders. Annet Kil van de Gooise Scholen Federatie benadrukt dat Neon bijdraagt aan betaalbaarheid en duurzaamheid, en leraren weer ruimte geeft om onderwijs op maat te geven. Ook Niek Bootsma van Quadraam noemt het een veelbelovend concept dat verandering kan brengen in de sector.
Docenten zien vooral de vrijheid om lesmateriaal af te stemmen op hun leerlingen als groot voordeel. Vera Stijnman, docent Duits, legt uit dat de methode vaak niet helemaal aansluit bij de klas. Met Neon kan ze opdrachten en hoofdstukken zelf aanpassen, wat volgens haar het lesgeven eenvoudiger en effectiever maakt.
Kritiek van traditionele uitgevers
Nieuwe initiatieven stuiten soms op scepsis. De brancheorganisatie MEVW merkt op dat het een uitdaging is om hoogwaardige leermiddelen te ontwikkelen voor zo’n lage prijs. Neon gelooft echter dat samenwerking met scholen en digitale aanpasbaarheid het mogelijk maken om kwaliteit te behouden.
Duurzaamheid centraal
Naast kostenbesparing speelt duurzaamheid een grote rol. Werkboeken belanden na één jaar massaal in de prullenbak, wat zowel milieu- als financiële kosten met zich meebrengt. Neon pakt dit aan door boeken langdurig bruikbaar te maken en digitaal flexibel te houden, zodat updates eenvoudig zijn en hergebruik mogelijk.
Emily Fernan van voCampus, verantwoordelijk voor de inkoop van 13 middelbare scholen, illustreert dit: van 155.000 boeken die dit jaar zijn ingekocht, waren er bijna 110.000 werkboeken die na één jaar werden weggegooid. Neon wil dit drastisch verminderen.
Hoe werkt de coöperatie?
Scholen betalen een bijdrage per leerling (10 euro) om de ontwikkeling van de boeken te financieren. Neon richt zich eerst op kernvakken zoals Nederlands en wiskunde en werft schrijvers en methodiekdeskundigen.
Leraren kunnen vervolgens het materiaal aanpassen aan hun klas, bijvoorbeeld door eigen opdrachten toe te voegen, hoofdstukken anders te ordenen of combinaties te maken met bestaand materiaal. Zo krijgen scholen daadwerkelijk grip op hun leermiddelen en wordt professionalisering van leraren ondersteund.
Neon in cijfers
-
12 scholengemeenschappen doen al mee met ruim 70.000 leerlingen
-
Eind december worden 50 scholengemeenschappen verwacht met gezamenlijk een half miljoen leerlingen
-
Kosten per leerling: van 340 euro naar 20–30 euro
-
Marktaandeel traditionele uitgevers: bijna 75%
Reacties uit onderwijs en overheid
Belangenbehartigers zoals PO-Raad en VO-Raad zien Neon als een veelbelovend alternatief voor bestaande schoolboeken. Ze waarderen vooral dat scholen en leraren weer regie krijgen over de inhoud van leermiddelen.
Staatssecretaris Koen Becking van Onderwijs volgt de ontwikkeling met interesse en benadrukt dat meer keuzemogelijkheden voor scholen kunnen bijdragen aan hogere kwaliteit en betere betaalbaarheid van lesmateriaal.
Relevantie voor KIEN-leden
Ook al draait KIEN primair om ICT en onderwijsinnovatie, Neon raakt onderwerpen die relevant zijn voor onze leden:
-
Professionaliseringskansen: meer autonomie en ruimte voor maatwerk
-
Kostenbesparing: lagere uitgaven aan leermiddelen
-
Duurzaamheid: minder verspilling en een circulairere aanpak
-
Innovatie: digitale aanpasbaarheid sluit aan bij trends in blended learning en adaptief onderwijs
Bovendien sluit het coöperatieve karakter van Neon nauw aan bij onze eigen manier van werken. Net als KIEN is het een samenwerking van het onderwijs, vóór het onderwijs — een model waarin kennis, middelen en verantwoordelijkheid worden gedeeld om samen verder te komen.
Voor KIEN-leden biedt het volgen van Neon inzichten die toekomstige keuzes in leermiddelen kunnen beïnvloeden en samenwerking tussen scholen kunnen versterken.
We volgen deze ontwikkeling met belangstelling — een initiatief dat precies past bij de kracht van samenwerking in het onderwijs.
Bronnen:
-
NOS Nieuws. Scholen gaan zelf boeken maken: ‘Beter, goedkoper, en duurzamer’. 6 november 2025.
-
NOS Nieuws. Tweederde van de schoolboeken belandt na een jaar in de kliko. 2025.
